اندازه فشار خون خود را بدانیم مطلب ویژه

منتشرشده در مدیریت خانواده یکشنبه, 03 -2667 07:08

پرفشاری خون یکی ازبیماری‌های مزمن و کشنده است که بیش از یک میلیارد و 130 میلیون نفردر دنیا به آن مبتلا هستند. این بیماری یکی از مهم‌ترین علل ایست ‌های قلبی و سکته‌ های مغزی است که به مرگ بیش از 5.7 میلیون نفر در سال در سراسر جهان می‌انجامد.‏

 
 بررسی ‌های انجام شده از سوی مرکز تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی حاکی است که تعداد بالغین دچار فشار خون در ایران به 9 میلیون و 700 هزار نفر در سال 2015 میلادی رسیده است که از این تعداد بیش از 5 میلیون و 200 هزار نفر مرد و 4 میلیون و 500 هزار نفر زن هستند.

بر اساس این بررسی‌ها شیوع پرفشاری خون در ایرانیان حدود 19 درصد در جمعیت 15 تا 64ساله است؛ یعنی حدود 10 میلیون نفر دچار فشارخون بالا هستند و مرگ منتسب به فشارخون بالا 86 هزار و 500 نفر در سال بوده که متاسفانه رو به افزایش است. به عبارت دیگر، 11 درصد از افراد 23 تا 34 سال، 20 درصد افراد 35 تا 44 و 48 درصد افراد 45 تا 65 سال در کشور، از فشارخون بالا رنج می‌برند.

سازمان بهداشت جهانی 17ماه مه مصادف با 27 اردیبهشت ماه را روز جهانی کاهش پُرفشاری خون نامگذاری کرده است و شعار امسال به «از مقدار فشارخون خود مطلع باشیم» اختصاص یافته است.این روز به دلیل تأکید خاص بر روی فشارخون بالا به عنوان مهم‌ترین و اولین عامل خطر سکته‌های مغزی و عامل بیماری‌های قلبی و عروقی، از اهمیت خاصی برخوردار است. ‏

** کارشناسان معتقدند،چاقی،اضافه وزن، مصرف دخانیات، مصرف الکل، رژیم غذایی حاوی نمک یا چربی اشباع شده زیاد، عدم مصرف میوه و سبزی، کم تحرکی و نداشتن فعالیت‌های بدنی کافی، استرس و عوامل ژنتیکی از علل مستعد‌کننده بیماری فشار خون بالا است.‏

آنان می‌گویند،بسیاری از افرادی که به فشار خون بالا مبتلا هستند، علامت و احساس بیماری ندارند. آنان از بیماری خودشان بی اطلاع هستند از این رو تنها راه تشخیص فشار خون بالا، اندازه گیری میزان آن است.‏

** فشار خون و انواع آن ‏
احمد کوشا مدیر کل دفتر مدیریت بیماری‌ های غیر واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی درمورد بیماری فشار خون  می‌گوید: علت 50 درصد بیماری ‌های قلبی، سکته‌های مغزی و نارسایی‌های قلبی، 13 درصد کل مرگ‌هاو 40 درصد مرگ در بیماران دیابتی، مرگ ‌های جنینی و مادران در دوران بارداری و دمانس و نارسایی‌های کلیه، فشار خون بالا است.

وی با اشاره به این که از هر 10 نفر بالای 25 سال 4 نفر مبتلا به فشار خون بالا هستند، می‌افزاید: در بسیاری از کشورها از هر 5 نفر یک نفر فشار خون بالا دارند و در افرادی که تا 80 سالگی زندگی می‌کنند، از هر 10 نفر 9 نفر به فشار خون بالا مبتلایند.

نتایج تحقیقات صورت گرفته نشان می‌دهد که 74 درصد مرگ و میرهای ناشی از بیماری‌های قلبی عروقی در افرادی رخ داده که فشارخون آنها بین 13تا 16 بوده و فقط 25 درصد مرگ و میرها مربوط به افرادی با فشار خون بالای 18 بوده است.

مدیر کل دفتر مدیریت بیماری‌های غیر واگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یاد آوری می‌کند: به طور کلی افرادی که فشار خون بالا و یا متوسط دارند، به دلیل اینکه بیماری آنها علائم ظاهری ندارد، باید تحت نظر پزشک و سیستم مراقبت‌های بهداشتی باشند. ‏

وی می‌گوید:برای اینکه خون دررگ‌های اعضای بدن جاری شود و مواد غذایی را به آن‌ها برساند، نیاز به نیرویی دارد که خون رابه گردش در آورد. این نیرو «فشار خون» نامیده می‌شود و انقباض و انبساط عضلات قلب و شریان‌ها این نیرو را ایجاد می‌کند. در صورتی که شریان‌های بدن توانایی انقباض و انبساط طبیعی خود را به دلیل رسوب چربی‌ها در جداره شریان از دست بدهند، فشار خون بالا می‌رود و در این شرایط قلب نیز با شدت و قدرت بیشتری باید فعالیت کند.

فشار خون بالا 2 نوع اولیه و ثانویه دارد که در نوع اولیه علت فشار خون بالا مشخص نیست و عوامل خطر سازی مانند سن بالا،جنسیت مردانه،مصرف نمک زیاد،چاقی،دیابت و سابقه خانوادگی را در ایجاد آن، دخیل می‌دانند.

علت فشار خون بالای ثانویه هم که حدود 5 درصد بیماران فشار خونی را شامل می‌شود، اختلال در یکی از عوامل تنظیم‌کننده فشار خون مانند تغییر در ترشح هورمون‌ها و یا عملکرد کلیه‌ها و غدد فوق کلیوی است. از آنجا که درمان بیماری ایجاد‌کننده ممکن است به برطرف شده قطعی فشار خون بالا منجر شود و برای همیشه بیمار را بهبود بخشد، توجه خاص به این گروه از بیماری‌ها و تشخیص به موقع آن‌ها اهمیت دارد. ‏

** علایم فشار خون بالا ‏
کوشا در مورد علایم فشار خون بالا می‌گوید: فشارخون بالا معمولا علامتی ندارد و به همین دلیل به آن «قاتل خاموش» هم می‌گویند. این بیماری تنها در برخی موارد با علایمی مانند سردرد در ناحیه پس سر،سر گیجه،تاری دید،تپش قلب،خستگی زودرس،تنگی نفس شبانه و یا به هنگام فعالیت، درد قفسه سینه و ادرار کردن بیش از یک بار در طول شب همراه است .

عوامل خطر و زمینه ساز بیماری فشار خون بالا هم عبارتند از سابقه خانوادگی، سن و جنسیت،مصرف زیاد نمک،میزان بالای چربی خون،مصرف الکل،مصرف دخانیات،کم تحرکی و چاقی،دیابت،مصرف قرص‌های ضد بارداری خوراکی و استرس و فشارهای عصبی.

وی با اشاره به این مطلب که درمان بیماران مبتلا به فشار خون بالا معمولا به صورت ترکیبی از درمان‌های غیر دارویی و دارویی است، می‌افزاید: درمان غیر دارویی شامل تغییر شیوه نادرست زندگی است، زیرا این تغییرات هم در پیشگیری اولیه از بروز فشار خون بالا و هم در کنترل و کاهش آن، نقش مهمی دارند.

** عوامل ایجاد‌کننده فشار خون ‏
طاهره سماوات کارشناس بیماری‌ های قلب و عروق وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی  می‌گوید: فشار خون بالا در کشور ما بسیار شایع است واین در حالی است که در گروه‌ های سنی مختلف، این بیماری آمار متفاوتی دارد. به طور کلی از 50 سال به بالا حدود50 درصد مردم مبتلا به فشار خون بالا می‌شوند، زیرا که افزایش سن یکی از ریسک فاکتورهای این بیماری است و هرچه که سن بالاتر برود، احتمال بالا رفتن فشار خون هم بیشتر می‌شود.

وی با بیان این مطلب که برای ریسک فاکتورهای سن و ژنتیک نمی‌توان کاری انجام داد، می‌افزاید: در 95 درصد موارد علت خاصی برای فشار خون بالا وجود ندارد، اما می‌توان از بروز چاقی،دیابت ،مصرف زیاد نمک و تغذیه نامناسب پیشگیری کرد. چاقی را با کنترل وزن می‌توانیم مهار کنیم و اگر فعالیت‌های بدنی را افزایش دهیم، می‌توانیم از فشار خون بالا پیشگیری کنیم و یا دیرتر به فشار خون مبتلا شویم. مثلا اگر قرار است با شیوه زندگی غلط در35 سالگی به این بیماری مبتلا شویم، با اصلاح شیوه زندگی در45 سالگی به این بیماری مبتلا خواهیم شد.

به گفته سماوات، ایرانیان2برابر استاندارد جهانی نمک مصرف می‌کنند و این در حالی است که اگر اقدام‌های ساده مراقبتی و پیشگیرانه‌ مانند اجتناب از قرار دادن نمک‌‌پاش در سر سفره را اجرا کنیم و برای طعم دادن به غذا از آب نارنج، آبغوره، آبلیمو و مانند آنها استفاده کنیم، می‌توانیم تا حد زیادی از ابتلا به فشار خون پیشگیری به عمل آوریم.‏

این متخصص بیماری‌های قلب و عروق با اشاره به این مطلب که استرس یکی دیگر از ریسک فاکتور‌هایی است که با فشار خون بالا نسبت مستقیم دارد، یاد آوری می‌کند: ما باید با آموختن مهارت‌های زندگی با استرس و تنش‌های زندگی کنار بیائیم ومشکلات را با درایت و تدبیر حل کنیم .‏

** عوارض فشار خون بالا
سماوات در مورد عوارض فشار خون بالا می‌گوید: فشار خون بالا دارای عوارض زیادی است و چون بدون علامت است، درست مانند موریانه اندام‌های بدن را از میان می‌برد و مغز، قلب و کلیه‌ها راتحت فشار قرار می‌دهد و عملکرد آنها را نارسا می‌کند.‏

واقعیت این است که فشارخون بالا پس از دیابت، دومین عامل بروز بیماری‌های کلیوی است و بیش از 30 درصد بیماری‌های کلیوی مربوط به فشار خون است، زیرا که متأسفانه فشارخون بالا به اندام‌های حیاتی بدن آسیب می‌زند و این در حالی است که بعدها علایم این بیماری بروز پیدا می‌کند، به طوری که بسیاری از بیماران بستری در بخش‌های دیالیز بیمارستان ‌ها براثر فشارخون یا دیابت، کلیه‌های خود را از دست می‌دهند. ضمن آن که فشارخون بالا، عامل مهم ابتلا به بیماری‌های عروق کرونر قلب و سکته‌های مغزی خونریزی ‌دهنده است.

از دیگر عوارض فشار خون بالا می‌توان به نارسایی‌های قلبی و کلیوی، عروق محیطی و خونریزی‌های ته چشم اشاره کرد. ‏

این کارشناس بیماری‌های قلب وعروق وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی یاد آوری می‌کند: ممکن است فردی سال ‌ها متوجه بیماریش نشود و از این رو تنها راه پیشگیری از این بیماری، اندازه گیری مرتب فشار خون است. از این رو افراد غیر بیمار باید حداقل هر 6 ماه تا یک سال یکبار فشار خون‌شان اندازه‌گیری کنند تا در صورت پر فشاری خون، از عوارض آن پیشگیری به عمل‌اید.

وی در پاسخ به این پرسش که بهترین دستگاه سنجش فشار خون کدام است، می‌گوید: دستگاه‌های فشار خونی که به مچ دست بسته می‌شوند، چندان قابل اعتماد نیستند، ولی دستگاه‌های فشار خونی که به بازو بسته می‌شوند، دقیق هستند و بیماران می‌توانند فشارخون‌شان را به وسیله آن بررسی کنند افراد بیمار در صورتی که فشار خون‌شان طبیعی است، لازم نیست که هر روز آن را بررسی کنند و این کار هفته‌ای یکبار کفایت می‌کند. متاسفانه اندازه گیری‌های مکررفشار خون در بسیاری از موارد بیماران را گمراه می‌کند وباعث می‌شود بدون نظر پزشک دارو مصرف کنند.‏

این متخصص بیماری‌های قلب و عروق با اشاره به این که مردم باید در مورد برنامه‌‌ های پیشگیری از بیماری‌ها مشارکت داشته باشند، می‌افزاید: علیرغم فعالیت ‌های مستمر کارکنان بهداشتی که در نظام سلامت فعال هستند، تا زمانی که خود مردم در این برنامه مشارکت نکنند و دغدغه سلامت شان را نداشته باشند، کاری از پیش نمی‌رود.‏

توصیه‌های لازم در مورد کنترل فشار خون اگر به تازگی فشار خون بالای شما تشخیص داده شده است، چند راه برای تغییر سبک زندگی به شما پیشنهاد می‌شود که به کمک آنها می‌توانید فشار خون خود را پایین بیاورید و از خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی بکاهید:

- وزن خود را کاهش دهید و مراقب اندازه دور کمر خود باشید: هرچه وزن افزایش یابد، فشار خون هم افزایش می‌یابد. حتی کاهش وزنی در حدود
10 پوند (حدود 4.5کیلوگرم) می‌تواند به کاهش فشارخون شما کمک کند. هرچه وزن بیشتری کم کنید فشار خون شما پایین‌تر می‌آید و کاهش وزن باعث افزایش تاثیر داروهای فشار خون می‌شود. ‏

‏- مرتب ورزش کنید: فعالیت فیزیکی مرتب یعنی حداقل 30 تا 60 دقیقه فعالیت در بیشتر روزهای هفته می‌تواند فشار خون شما را4 تا 9 میلیمتر جیوه پایین بیاورد؛ طولی نمی‌کشد که تاثیر آن را احساس می‌کنید. اگر تا کنون غیر فعال بوده‌اید، با افزایش فعالیت‌های بدنی ظرف چند هفته می‌توانید فشار خون خود را کاهش دهید.

- رژیم غذایی ضد فشار خون داشته باشید: رژیم غذایی‌ای که شامل غلات کامل، میوه‌ها، سبزیجات و لبنیات کم چرب باشد و چربی‌های اشباع شده و کلسترول ناچیزی داشته باشد، می‌تواند فشار خون شما را تا 14 میلیمتر جیوه پایین بیاورد. به این برنامه غذایی، رژیم ضد فشار خون گفته می‌شود.

- سدیم مصرفی خود را کاهش دهید: با کمی کاهش سدیم مصرفی خود می‌توانید فشار خون را 2 تا 8 میلیمتر جیوه پایین بیاورید. یک فرد بالغ و سالم روزانه به 1500تا2400 میلیگرم سدیم نیاز دارد ولی اگر فشار خون شما بالاست کمتر از 1500 میلیگرم در روز سدیم دریافت کنید.‏

‏- از مصرف تنباکو و سیگار خودداری کنید: به غیر از همه خطراتی که برای سیگار و تنباکو شناخته شده است، نیکوتین موجود در آن‌ها فشار خون را حداقل تا یک ساعت پس از مصرف بالا نگه می‌دارد. بنابراین کسانی که در طول روز چند بار سیگار می‌کشند، فشار خون‌شان دائما بالا می‌ماند. به علاوه شما باید از افراد سیگاری هم دوری کنید. زیرا در معرض سیگار دیگران بودن شما را در خطر ابتلا به فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی قرار می‌دهد.

- مراقب مصرف کافئین باشید: هنوز در مورد تاثیر مصرف کافئین برفشار خون بحث و نظرهای متفاوتی وجود دارد. پس از مصرف قهوه یا سایر نوشیدنی‌های کافئین دار، فشار خون موقتا افزایش می‌یابد، ولی اینکه این افزایش تا کی باقی می‌ماند، مشخص نیست. برای اینکه بفهمید کافئین روی فشار خون شما چه تاثیری دارد، قبل و نیز نیم ساعت بعد از مصرف قهوه یا نوشیدنی ‌های کافئین دار، فشار خون خود را اندازه‌گیری کنید. اگر 5 تا 10 میلیمتر جیوه افزایش وجود داشت، شما به تاثیر کافئین بر فشار خون حساس هستید. البته چه حساس باشید یا نباشید، پزشکان توصیه می‌کنند که کافئین مصرفی بیشتر از 200 میلی گرم در روز یعنی بیش از حدود 2 فنجان قهوه نباشد.

‏- استرس‌تان را کم کنید: اضطراب و استرس می‌تواند فشار خون را موقتا افزایش دهد. مدت زمانی را به فکر کردن درباره اینکه چه چیز موجب ایجاد استرس و اضطراب در شما می‌شود، اختصاص دهید و دنبال علت‌ها بگردید. محیط و شرایط کاری، خانوادگی، مشکلات مالی، بیماری و موارد دیگر را بررسی و فکر کنید که چرا موجب اضطراب و استرس شما می‌شوند؟ باید به دنبال راهی برای کاهش و حذف اضطراب و استرس ناشی از این مشکلات باشید و اگر موفق به حذف آنها نشدید، نگران نباشید. تمرینات تنفس عمیق، یوگا، مدیتیشن، تای چی و ماساژ را امتحان کنید و اگر نتیجه نگرفتید، حتما با یک پزشک متخصص برای رفع اضطراب و استرس خود مشورت کنید.

- میزان فشار خون خود را بدانید و ویزیت‌های مرتب داشته باشید:بهترین کار این است که نحوه اندازه گیری فشار خون خود در خانه را یاد بگیرید و از میزان فشار خون خود مطلع باشید، دراین مورد با پزشک خود مشورت کنید تا راه‌های مناسبی برای کنترل فشار خون را به شما معرفی کند.

http://www.irna.ir/fa/News/82539197

 *منبع: روزنامه اطلاعات،1396.2.31

ایرنا