تقوا

منتشرشده در مدیریت اسلامی جمعه, 24 ارديبهشت 1395 00:00

تقوا و پرهیزکاری یکی از عوامل اصلی و مهمی است که در نفوذ تأثیرگذاری رهبر نقش اساسی دارد. قبل از تبیین رابطه میان تقوا و نفوذ بهتر است مفهوم تقوا وپرهیزکاری به صورت اجمالی توضیح داده شود.

واژه « تقوا»  از «وقایه» به معنای حفظ و بازداشتن چیزی است از آنچه که به آن ضرر می‌رساند در اصطلاح نیز تقوا به معنای پرهیزکاری خویشتن‌داری مراقبت نفس برانجام دستورهای الهی و باز داشتن از گناه ومعصیت است. بنابراین انسان با تقوا کسی است که در مقابل نفس و هواهای نفسانی مقاومت کند و از آلوده شدن به گناه و معصیت پرهیز نماید.

تقوا به عنوانی یک عامل درونی، اعمال و رفتار و نیت‌های انسان را تحت مراقبت شدید قرار می‌دهد و برانجام دستورها و خواسته‌های خداوند متعال اصرار می‌کند و انسان را از آلوده‌شدن به گناه و سرپیچی از اوامر  الهی  باز می‌دارد.

پس ازتوضیح اجمالی و مختصر در مورد مفهوم تقوا، اینک به تبیین رابطه‌ای میان تقوا و نفوذ رهبر می‌پردازیم.

شاید در ابتدا پذیرش این مسئله که میان تقوا و نفوذ رهبر رابطه‌ای وجود دارد، سخت باشد و چنین به نظر برسد که تقوا و پرهیزکاری یک مسئله معنوی و رابطه‌ای است میان انسان و خدا؛ بنابراین هیچ ربطی به مسئله مدیریت و رهبری در سازمان ندارد و نمی‌توان آن را به عنوان یکی از عواملی که در میزان نفوز و تأثیرگذاری رهبر بر پیروان، نقش دارند، پذیرفت. امّا با یک نگاه عمیق و تحلیلی به مسئله تقوا و پرهیزکاری، می‌توان نقش بسزای آن‌‌ را در میزان نفوذ وتأثیر گذاری رهبر، روشن کرد و رابطه‌ی وثیق و عمیق آن پی برد. در توضیح مطلب باید گفت که تقوا و پرهیزکاری باعث می‌شود که انسان در میان مردم، از عزّت و احترام بیش‌تری برخوردار باشد و محبوب دل‌های آنان گردد؛ و هرکس ار عزّت و احترام بیش‌تری در میان مردم برخوردار باشد و مردم او را دوست دارد داشته باشند، نفوذ بیشتری در آنان خواهد داشت و بهتر از دیگران می‌تواند بر مردم تأثیرگذار باشد.

امام حسن مجتبی(ع) در تبیین یکی از آثار مثبت و برکات معنوی تقوا و پرهیزکاری می‌فرماید:

«إذ أرَدتَ عِزاً بِلاعَشیرةٍ، وَهَیبَهً بِلاسُلطانٍ، فَاخرُج مِن ذُلِ مَعصیَةِ اللهِ إلی عِزِّ طاعَةِ اللهِ »

اگر می‌خواهی بدون داشتن عشیره و طایفه، عزّت و احترام داشته باشی ، و بدون برخورداری از سلطنت و مقام، احترام و هیبت در میان مردم از طرف دیگر را تبیین می‌کند واین حقیقت را بیان دارد که تقوا الهی پیشه کردن و باعث می‌شود موقعیت اجتماعی فرد، تغییر کند و انسان از پایگاه اجتماعی بهتر و والاتری برخوردار شود. آن‌گاه که فرد، پایگاه اجتماعی قوی‌تر و بهتری در میان مردم داشته باشد و مردم برای او عزت، احترام شکوه ویژه‌ای قائل شوند، آن فرد به راحتی می‌تواند در مردم نفوذ کند و برای اعمال و رفتار آنان تأثیرگذار باشد؛ چرا مردم همواره تحت‌تأثیر افرادی قرار می‌گیرند که موقیت اجتماعی بهتر و برتری داشته باشند و در چشم آنان از عزت، احترام، شکوه و هیبت ویژه‌ای برخوردار باشند.

پیامبر گرامی اسلام(ص) نیز در یکی از بیانات روشن‌گر خویش، برخی از آثار مثبت و برکات تقوا را متذکر می‌شود و می‌فرماید:

«خَصلَةٌ مَن لَزِمَها أَطاعَتهُ اَلدِنیا وَالآخِرةُ وَ رَبِحَ الفَوزَ بِالجَنه.» قیل: و ما هی یا رسول الله ؟ قال: « التَقوی؛ مَن اَرادَ اَن یَکونَ أَعَزَ الناسِ فَلیتقَ اللهَ ، عَزَوَجَل.» ثُمَ تَلا : ( وَ مَن یَتَقَ اللهَ یَجعَل لَهُ مَخرَجاً وَ یَرزُقُهُ مِن حَیثِ لایَحتَسِبُ ) ؛

یک خصلت است که هرکس همواره دارای آن باشد، دنیا و آخرت از او اطاعت و پیروی می‌کند و سود سرشار دست‌یابی به بهشت نصیب او می‌گردد. سؤال شد که یا رسول‌الله! آن ویزگی و آن خصلت چیست؟ آن حضرت فرمود:  تقوا؛ هرکس که می‌خواهد عزیزترین و گرامی ترین مردم باشد، باید تقوا الهی پیشه کند. سپس این آیه‌ی شریفه را تلاوت کرد: «هرکس تقوا الهی پیشه کند، خداوند متعال برای او گشای قرار می‌دهد و از جایی که گمان نمی‌کرد، برای او روزی می‌رساند ».

رسول گرامی اسلام(ص) در این سخن گهربار، برخی از آثار تقوا و پرهیزکاری را مطرح می‌کند که عبارتند از:

1. اطاعت و پیروی دنیا و آخرت از فرد پرهیزکاری و با تقوا؛

2. دست‌یابی فرد پرهیزکار به بهشت برین الهی؛

3. عزیز ارجمند شدن در میان مردم.

در توضیح قسمت اول این روایت باید گفت، اگر کسی تقوا الهی پیشه کند و همواره خود را از عصیان و نافرمانی خدا دور نگه دارد، خداوند متعال چنان نیرو و قدرتی به او عطا خواهد کرد که بتواند در دنیا و آخرت، نفوذ کند و آن‌ها را تحت کنترل و اطاعت خود در آورد. یکی از مصادیق روشن و مسلّم این مسئله- تبیعت دنیا و آخرت از انسان تقوا- تبیعت و پیروی انسان‌های دیگر از انسان با تقوا است. به عبارت دیگر، خداوند متعال، انسان با تقوا را در میان مردم از عزّت، شکوه و جلال خاصی برخوردار می‌کند، تا آنان بتوانند در مردم نفوذ کنند و اعمال و رفتار آنان را تحت تأثیر قرار دهند.

در قسمت سوم روایت نیز پیامبر گرامی اسلام(ص) همین مسئله را با عبارت دیگر و به صورت دیگری مطرح کرده است؛ و آنان اینکه تقوا و پرهیزکاری موجب می‌شود که انسان در میان مردم، عزیز و دوست‌داشنی شود و مردم، احترام ویژه‌ای برای فرد با تقوا قائل شوند؛ و در نتیجه انسان با تقوا می‌تواند در دل‌ها مردم نفوذ کند و اعمال و رفتار و نیات آنها را تحت تأثیر قرار دهد.

بنابراین می‌توان گفت که تقوا و پرهیزکاری، یکی از ویژه‌گی‌های رهبران اثر بخش، و یکی از عوامل مؤثر در میزان نفوذ و تأثیرگذاری رهبر بر پیروان و زیردستان خود می‌باشد