دفع بدی با خوبی

منتشرشده در مدیریت اسلامی پنج شنبه, 06 خرداد 1395 00:00

یکی دیگر از مسائل اخلاق اجتماعی که نقش مهمی در تأثیرگذاری بر دیگران و نفوذ در آنان دارد، این است انسان، بدی‌های دیگران را با خوبی و نیکی جواب دهد. برخورد خوب در مقابل برخوردهای بد و تلخ دیگران، می‌تواند در جلب محبت و دوستی آنان تأثیر بسزایی داشته باشد. به هر میزان که دیگران، انسان را دوست داشته و نسبت به او محبت داشته باشند، به همان میزان قدرت نفوذ به تأثیرگذاری انسان در آنان افزایش می‌یابد. خداوند متعال در مورد دفع بدی و خوبی ، خطاب به پیامبر گرامی اسلام(ص) می‌فرماید:

« ولاتستوی الحسنه و لا السیئه إدفع بالتی هی أحسن فاذا الذی بینک و بینه عداوه کانه ولی حمیم »

هرگز نیکی و بدی یکسان نیست، بدی را با نیکی دفع کن، ناگاه (خواهی دید، همان کسی که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی گرم و صمیمی است!

اصولاً در مقابل بدی‌ها و برخوردهای مناسب دیگران، سه نوع عکس‌العمل می‌توان نشان داد:

اول اینکه انسان در مقابل رفتار و برخورد بد دیگران، مقابل به مثل کند و با آنان برخورد بد و نامناسب داشته باشد؛

دوم اینکه در مقابل رفتار بد دیگران، عکس‌العملی نشان ندهد و آنان را عفو کند؛

سوم اینکه در مقابل برخورد نامناسب و بد دیگران، عکس‌العمل مثبت نشان دهد و در مقابل بدی‌های آنان، از خوبی نشان دهد و به اصطلاح، بدی را  با خوبی دفع کند. خداوند متعال در آیه‌ی کریمه‌ای که مطرح شد، به پیامبر گرامی اسلام (ص) دستور می‌دهد که در مقابل رفتارهای بد و برخوردهای نامناسب دیگران، راه‌حل و عکس‌العمل نوع سوم را انتخاب نمایید؛ یعنی علاوه بر اینکه در مقابل آن‌ها برخورد بد نداشته باشد و آنان را عفو نمایید، بلکه برخور خوب و مناسب داشته باشد.

در ادامه‌ی آیه‌، خداوند متعال به برخی از آثار و پیامدهای مثبت این عمل اشاره می‌کند و می‌فرماید که اگر بدی با خوبی پاسخ دادی، در آن صورت خواهی دید که آن کس که دشمن تو بود، تبدیل به یک دوست بسیار گرامی و صمیمی برای تو خواهد شد. تعبیر زیبایی که در این آیه آمده این است، (کانه ولی حمیم) اشاره به همین معنا دارد که دشمن تو تبدیل به دوست صمیمی خواهد شد؛ چرا که کلمه‌ی «حمیم» به معنا داغ و گرم است.

اکنون این سؤال مطرح می‌شود که زمینه‌های و بسترهای مناسب برای به وجود آمدن این قدرت چیست؟ و به عبارت دیگر، چه کسی می‌تواند دارای این قدرت باشد و این‌گونه در دیگران نفوذ کند و آنان را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد؟

خداوند متعال در آیه‌ی بعدی، پاسخ این پرسش را داده و اِعمال این قدرت را منوط به دارا بودن صفت صبر و شکیبایی و داشتن ایمان قوی دانسته است:

( و ما یلقها إلا الذین صبروا و ما یلقها الا ذو حظ عظیم )

جز کسانی که پایداری می‌کند، به این مقام نمی‌رسند؛ وجز کسانی که بهره‌ی عظیمی (از ایمان و تقوا) دارند به آن نایل نمی‌گردد

 

منبع: کتاب مدیریت در اسلام