سعه‌ی صدر

منتشرشده در مدیریت اسلامی یکشنبه, 09 خرداد 1395 ساعت 00:00

سعه‌ی صدر داشتن ظرفیت گسترده‌ی فکری و روحی، یکی دیگر از ویژگی‌هایی است که رهبر با د‌اشتن آن می‌توانند در دیگران نفوذ کنند و اثربخشی و موفقیت خود را تضمین نمایند. سعه‌ی صدر علاوه بر اینکه یکی از ویژگی‌های لازم برای نفوذ در دیگران است، می‌توان به عنوان زمینه و بستر مناسب برای ویژگیهای دیگر، مثل رفق و مدارا، الفت و محبت، و دفع بدی با خوبی نیز مطرح باشد؛ یعنی فردی می‌تواند در روابط و مناسبات اجتماعی به سیاست منطقی و رفق و مدارا عمل کند و در تعامل با مردم نسبت به آنان محبت نشان دهد و نیز بدیهی دیگران را با خوبی پاسخ دهد که ظرفیت فکری و روحیِ گسترده داشته باشد؛ و همه این همان سعه‌ی صدر است. پس سعه‌ی صدر را هم می توان به عنوان یکی از عوامل نفوذ و یکی از ویژگی‌های رهبران موفق مطرح کرد؛ وهم به عنوان زمینه بستر لازم برای ویژگی‌هایی مثل رفق و مدارا و ...

سعه‌ی صدر به‌معنای داشتن ظرفیت کافی از نظر روحی و فکری، در برخورد با مسائل گوناگون است. اگر کسی از این ظرفیت برخودار باشد و دارای وسعت نظر، گشادگی دل، قدرت تحمل و حوصله‌ی بسیار باشد، می‌توان گفت که از سعه‌ی صدر برخوردار است.

هر قدر که روح انسانی توسعه و گسترش یابد و ظرفیت و توان فکری و روحی انسان بیشتر شود، از سعه‌ی صدر بیشتری بخوردار است؛ و هر مقدار که روح انسان توسعه و گسترش کمتری داشته و از گنجایش و ظرفیت کمتری برخوردار باشد، از سعه‌ی صدر کمتری برخوردار خواهد بود.

مدیریت، کار پیچیده و دشوار است و همه‌ی کارها و وظایف آن، حساس و مهم است؛ اما وظیفه‌ی رهبری از پیچیدگی و حساسیت بیشتری برخوردار است؛ چرا که با موجود بسیار پیچیده و حساسی (انسان) سر و کار دارد. تعامل با انسان و سر و کار داشتن با او دشواری‌ها و مشکلات خاص خود دارد. بنابراین کسی که می‌خواهد در نقش مدیر یک سازمان، وظیفه‌ی مهم و حساس رهبری را انجام دهد، باید از توانایی و ظرفیت بالای فکری و روحی برخوردار باشد و وسعت نظر، قدرت تحمل و حوصله‌ی بسیار زیادی داشته باشد. بدون برخورداری از این ظرفیت و توانایی لازم، مدیر به هیچ وجه نمی‌تواند در رویارویی با دشواری‌ها و مشکلاتی که در اثر تعامل با مردم به‌وجود می‌آید، عکس‌العمل مناسب و منطقی از خود نشان دهد و ممکن است در اثر نداشتن قدرت تحمل و حوصله، در برخوردار با مردم، عنان از کف بدهد و عکس‌العمل‌های نامناسب و غیر معقولی از خود نشان دهد که به هیچ وجه به مصلحت سازمان، رهبر و یا کارکنان نیست. حضرت موسی(ع) وقتی که از جانب خداوند متعال مأموریت یافت تا به سوی فرعون برود و بنی‌اسرائیل را از دست او نجات دهد خود، رهبری و هدایت آن‌ها را بر عهده گیرد، و آن‌گاه که از جانب خداوند متعال به او خطاب شد:

« اِذهَب اِلَی فِرعونَ اِنَّه طَغی »

به سوی فرعون برو که او طغیان کرده است.

حضرت موسی(ع) سعه‌ی صدر را به عنوان اولین و مهم‌ترین ابزار لازم جهت انجام این مسئولیت سنگین و دشوار، از خداوند متعال درخواست کرد و خطاب به خداوند سبحان عرض کرد:

( قال ربَّ اشرَح لی صَدری  وَ یَسَّرلی أَمری )؛

گفت: پروردگارا!سینه‌ام را گشاده گردان و کار را بر من آسان نما.

حضرت موسی(ع) برای اینکه بتواند این مسئولیت سنگین را به نحو احسن انجام دهد و این رسالت بزرگ را با همه‌ی سختی‌ها و دشواری‌های و موجود، به سر منزل مقصود برساند، نیاز به ظرفیت بالای روحی و قدرت تحمل و حوصله‌ی بسیار داشت؛ لذا از خداوند متعال سعه‌صدر طلب کرد. پیامبر گرامی اسلام(ص) نیز به منظور به انجام رساندن مأموریت مهم و دشوار رسالت و نبوّت و رهبری جامعه‌ی جاهلی آن روزگار، نیاز مبرم به سعه‌ی صدر و فراخی سینه داشت؛ تا بتواند از یک طرف مشکلات طاقت‌فرسای 23 ساله را تحمل کند، و از طرف دیگر اعراب جاهلی را که تعصب خاص و شدیدی نیز بر آداب و رسوم خود داشتند، تحت تأثیر قرار دهد و در دل آن‌ها نفوذ کند و اعمال و رفتار آنان را در جهت مطلوب و مورد نظر، هدایت نمایید؛ از این رو که خداوند متعال نیز این موهبت بزرگ الهی را به اشرف مخلوقات وخاتم پیامبران عنایت کرد و خطاب به او فرمود:

( أَلم نَشرَح لَکَ صَدرَکَ وَ وَضَعنا عَنکَ وِزرَک اَلذی أَنقَضَ ظَهرَک )؛

آیا به تو سعه‌ی صدر عطا نکردیم؟ و بار سنگین را از تو بر نداشتیم؟ یاری که بر پشت تو سنگینی می‌کرد.

مشکلات و سختی‌هایی که برای پیامبر گرامی اسلام(ص) در راه دعوت مردم و رهبری آنان به‌وجود آمد و آزار و اذیت‌ها، و فشارها و مصایبی که بر آن رسول گرامی وارد شد، جز در سایه‌ی داشتن سعه‌ی صدر و ظرفیت بالا و قدرت تحمل بسیار زیادی که خداوند متعال به آن حضرت عطا کرده بود، به انجام رسیدن آن امکان‌پذیر نبود و آن پیامبر رحمت، بدون برخورداری از این موهبت بزرگ الهی، قادر به مقاومت در برابر آن مشکلات و سختی‌ها نبود و توان تحمل آن فشارها و مصایب را نداشت.

اگر چه مصایب و مشکلاتی که بر پیامبر گرامی اسام(ص) وارد می‌شود، بسیار سنگین و شکننده بود، اما سعه‌ی صدر، قدرت تحمل و ظرفیت بالای که در اثر تسبیح و ستایش و  بندگی خالص و حقیقی برای پروردگار متعال، به آن حضرت عنایت شده بود، به قدری بود که ایشان را قادر می‌ساخت تا در برابر همه‌ی دشواری‌ها و سختی‌ها مقاومت کند و بر آن‌ها پیروز شد.

امیرمؤنان حضرت علی(ع) در مورد وسعت نظر و سعه‌ی صدر آن حضرت می‌فرماید:

«کانَ أوسَعُ الناسِ صَدراً»

سعه‌ی صدر او از همه‌ی مردم بیشتری بود.

سعه‌ی صدر و وسعت نظر، یکی از ویژگی‌های ضروری برای مدیران است؛ به ویژه آن‌گاه که بخواهند وظیفه‌ی رهبری را انجام دهند، اگر مدیران می‌خواهند کارکنان سازمان را رهبری کنند و در آنان نفوذ کند و عملکرد آنان را تأثیر قرار دهند، یکی از ابزارهای مهم و حیاتی، داشتن وسعت نظر، ظرفیت بالای فکری و روحی، قدرت تحمل و در یک عبارت، داشتن سعه‌ی صدر است.

امیرمؤمنان حضرت علی(ع) مهم‌ترین وسیله و ابزار لازم برای مدیریت را داشتن سعه‌ی صدر و سینه‌ای گشاده می‌داند و می‌فرماید:

« آلَةُ الرّیاسة سعة الصَّدر»

وسیله و ابزار ریاست، سعه‌ی صدر است.

فردی که می‌خواهد مدیریت و ریاستی را بر عهده بگیرد، باید از قدرت تحمل و حلم و بردباری بسیار بالایی برخوردار باشد، اهل صبر و پر حوصله باشد؛ به ویژه برای فردی که می‌خواهد مدیریت اداره‌ی امور عده‌ی زیادی از افراد بر عهده گیر و تلاش می‌کند که با نفوذ در آن‌ها، عملکرد و رفتار آن‌ها را در جهت مطلوب هدایت کند.

 

منبع : کتاب مدیریت اسلام