ویژگی‌های اطرافیان

منتشرشده در مدیریت اسلامی سه شنبه, 11 خرداد 1395 ساعت 00:00

اطرافیان و نزدیکان رهبر- یعنی همان کسانی که به نحوی ارتباط ویژه و نزدیکی  با  رهبر دارند و می‌توانند به راحتی با رهبر ارتباط برقرار کنند  و در جلسات خصوصی او شرکت نمایند، یا با او رفت و آمد داشته باشند- تأثیر زیادی در موفقیت و اثربخشی رهبر دارند؛ نوع افرادی که به عنوان خاص و اطرافیان رهبر شناخته می‌شوند ، نشانگر شخصیت رهبر نیز می‌باشند.

اکثر کسانی که ارتباط نزدیک و ویژه‌ای با مدیران و رهبران سازمان دارند، دارای ویژگی‌ها و خصوصیات ویژه‌ای هستند.

امیر مؤمنان حضرت علی(ع) در بخشی از عهد مالک اشتر، برخی از ویژگی‌های خواص و اطرافیان را مورد توجه قرار می‌دهد و می‌فرماید:

« إِنَّ لِلْوَالِي خَاصَّةً وَ بِطَانَةً فِيهِمُ اسْتِئْثَارٌ وَ تَطَاوُلٌ وَ قِلَّةُ إِنْصَافٍ فِي مُعَامَلَةٍ فَاحْسِمْ مَادَّةَ أُولَئِكَ بِقَطْعِ أَسْبَابِ تِلْكَ الْأَحْوَالِ»

همانا برای رهبر و زماندار، نزدیکان و خاصانی است که خودکامه و خودخواه بوده و دست تعدّی به سوی مردم دراز می‌کند و در داد وستد با مردم، عدالت و انصاف را رعایت نمی‌کنند: پس ریشه‌ی ستم آنان را با قطع کردن و دور ساختن موجبات آن صفات، از بین ببر.

اطرافیان و نزدیکان رهبر، اغلب به دلیل نزدیکی و ارتباط ویژه با رهبر، تلاش می‌کنند از این قرابت و نزدیکی استفاده کنند و منافع مادی و معنوی زیادی را برای خود طلب نمایند و با استفاده از موقعیت و جایگاه ویژه‌ی خود، از امکانت و منابع سازمان به نفع خویش بهره برداری کنند؛ این همان چیزی است که امروزه به «رانت خواری» مشهور شده است.

اطرافیان و خاصان رهبر و مدیر، علاوه بر رانت خواری و استفاده‌های بی‌جا و بیش از حد از امکانات سازمان، دست تعدّی و تجاوز به طرف دیگران دراز می‌کنند و حقوق آنان را ضایع می‌سازند و هیچ واهمه‌ای از این کار به خود راه نمی‌دهد؛ چرا که نزدیکی به رهبر و مدیر سازمان را یک حاشیه‌ی امنیتی برای خود احساس می‌کنند و می‌دانند که کسی جرأت نخواهد کرد آنان را مورد بازخواست قرار دهد؛ و اگر هم مورد سؤال و بازخواست قرار بگیرند، رهبر و مدیر از آنان دفاع خواهد کرد. این‌گونه افراد، در معامله و داد و ستد با مردم نیز عدالت و انصاف را مراعات نمی‌کند و بر مردم، ستم‌ روا می‌دارند. مولای متقیّان حضرت علی(ع) در فراز دیگری از عهدنامه‌ی مالک اشتر، برخی دیگر از صفات و ویژگی‌های اطرافین و نزدیکان رهبران و زمامداران را در مورد توجه قرار می‌دهد و می‌فرماید:

« وَ لَيْسَ أَحَدٌ مِنَ الرَّعِيَّةِ أَثْقَلَ عَلَى الْوَالِي مَئُونَةً فِي الرَّخَاءِ وَ أَقَلَّ مَعُونَةً لَهُ فِي الْبَلَاءِ أَكْرَهَ لِلْإِنْصَافِ وَ أَسْأَلَ بِالْإِلْحَافِ وَ أَقَلَّ شُكْراً عِنْدَ الْإِعْطَاءِ وَ أَبْطَأَ عُذْراً عِنْدَ الْمَنْعِ وَ أَضْعَفَ صَبْراً عِنْدَ مُلِمَّاتِ الدَّهْرِ مِنْ أَهْلِ الْخَاصَّةِ»

هیچ یک از مردم، از نظر هزینه‌ی زندگی در حالت صلح و آسایش، بر  زمامدار سنگین‌تر و به هنگام بروز مشکلات در همکاری و کمک،کمتر و در اجرای انصاف، ناراحت تر و به هنگام درخواست و سؤال، پراصرارتر و پس از عطا و بخشش، ناسپاس‌تر و به هنگام برآوره نشدن خواسته‌ها، دیر عذرپذیرتر و در ناملایمت و رویارویی با مشکلات، ضعیف‌تر و ناشکیباتر از خواص و نزدکان نخواهند بود.

حضرت علی(ع) در این قسمت از عهدنامه‌ی مالک اشتر، ویژگی‌ها و خصوصیات دیگری از خواص اطرافیان را این‌گونه بر می‌شمارد:

1. در زمان صلح و هنگام آرامش و آسایش ، مخارج و هزینه‌ی آن‌ها بیشتر از همه است؛

2. در زمان هنگام ناآرامی، کمک‌یاری آنان از همه‌ی مردم کمتر است،

3. نسبت به اجرا عدالت و انصاف، بیشتر از همه‌ی مردم ناراحت می‌شوند؛

4. در مورد توقّعات و خواسته‌های خود،  بیش از دیگران اصرار و پافشاری می‌کنند؛

5. وقتی که انتظارات و خواسته‌های آنان برآورده شد و به آنان چیزی بخشیده شد، ازهمه ناسپاس‌تر هستند؛

6. اگر توقّعات و انتظارات آنان به‌خاطر عذر و دلیلی پذیرفته نشد و چیزی به آنان داده نشود، دیرتر از همه عذر می‌پذیرند؛

7. در زمان سختی‌ها و هنگام رویارویی با مشکلات، ضعیف‌ترین و ناشکیباترین افراد هستند و صبرشان کمتر از دیگران است

 

منبع: کتاب مدیریت در اسلام