نظارت غیر مشروع(تجسس)

منتشرشده در مدیریت اسلامی پنج شنبه, 20 خرداد 1395 00:00

 ضرورت و اهمیت نظارت و کنترول  و جایگاه ویژه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی آن در مدیریت ، چیزی نیست که بر کسی پوشیده باشد و دستورها و توصیه‌های روشن و صریح معصومان (ع) تأکید و تأیید بر این مهم است. سیره و روش عملی پیامبر گرامی اسلام (ص) و امیرمؤمنان (ع) نیز نشان‌گر اهتمام ویژه‌ی آن‌ها به امر نظارت و کنترل است .

با وجود این همه تأکید و اهمیت، نکته‌ای که نباید از آن غافل بود  این است که ضرورت نظارت و اهتمام  ویژه به آن به این معنا نیست که نظارت همواره وهمه جا صحیح و مشروع باشد بلکه در بعضی از موارد کنترل صحیح و مشروع نیست، در آموزه‌های دینی نیز از بعضی نظارت‌ها و کنترل‌ها به شدت منع شده است یکی از مواردی که در آموزه‌های دینی به شدت دستور  پرهیز  از آن داده‌شده ، نظارت بر امور شخصی مردم و تفتیش اسرار آنان است، طبق دستورهای اسلامی یکی  از محرمات مسلم و قطعی، تجسس وتفتیش اسرار مردم  است. خداوند متعال در قرآن در تبیین این مسئله می فرماید:

« يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ يَأْکُلَ لَحْمَ أَخيهِ مَيْتاً فَکَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحيمٌ»

     ای کسانی که ایمان آورده اید ! از بسیاری از گمان‌ها بپرهیزید، چرا که بعضی از گمان‌ها گناه است ، (هر گز در کار دیگران ) تجسس نکنید.

خداوند متعال در این آیة شریفه ، با صراحت از تجسّس و تفتیش  و تحقیق در  امور شخصی مردم  و اسرار آنان  نهی‌کرده‌است منظور از ممنوع بودن تجسّس این است که باید ظاهر حال مسلمانان را ملاک قرار داد و از جستجوکردن عیوب مردم و تفتیش اسرار پنهانی و عیوب مخفی آنان پرهیز کرد.

علاوه بر آیات قرآن، در روایات معصومان (ع)  نیز  با تعبیر‌های مختلف و در موارد متعددی از نجسّس در امور  مردم و دنبال  لغزشهای مردم گشتن  نهی شده است .

امیر مومنان (ع) در عهدنامة مالک اشتر در مورد تجسّس وکسانی که همواره به دنبال یافتن عیوب مردم و اسرار  نهانی آنان هستند و نیز در مورد نحوۀ برخورد حاکم و مسئول جامعة اسلامی با عیوب و اسرار مردم و برخورد با کسانی که صدد یافتن و آشکار کردن اسرار مردم هستند، می‌فرماید:

« وَ لْيَكُنْ أَبْعَدَ رَعِيَّتِكَ مِنْكَ وَ أَشْنَأَهُمْ عِنْدَكَ أَطْلَبُهُمْ لِمَعَايِبِ النَّاسِ فَإِنَّ فِي النَّاسِ عُيُوباً الْوَالِي أَحَقُّ مَنْ سَتَرَهَا فَلَا تَكْشِفَنَّ عَمَّا غَابَ عَنْكَ مِنْهَا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ تَطْهِيرُ مَا ظَهَرَ لَكَ وَ اللَّهُ يَحْكُمُ عَلَى مَا غَابَ عَنْكَ فَاسْتُرِ الْعَوْرَةَ مَا اسْتَطَعْتَ»

باید آن‌ها که نسبت به مردم عیب جوتر هستند ، از تو دورتر باشند زیرا مردم عیب‌هایی دارند که والی  و مسئول در پوشندن آن عیب‌ها از همه سزاوارتر است. در صدد مباش که عیب پنهانی آن ها را به دست آوری ، بلکه  وظیفة تو آن است که آنچه برایت ظاهر گشته تطهیر کنی وآنچه از تو مخفی است، خدا در بارۀ آن حکم می‌کند. بنابراین تا آنجا که توانایی داری، عیب‌های مردم را پنهان‌ساز.

امام علی (ع) در این بخش از نامة خود به مالک  اشتر، ابتدا به او دستور  می دهد که به عنوان مسئول  وکار گزار  حکومت اسلامی ، از میدان دادن به افرادی که در صدد ظاهر کردن عیب‌های مخفی مردم هستند پرهیز کند و سپس به مالک اشتر توصیه می‌فرماید که خود  او  نیز از تلاش برای پیداکردن و آشکار نمودن عیبهای مخفی مردم واسرارآن‌ها پرهیز کند وسعی در پوشاندن آن‌ها داشته باشد. 

 

 کتاب مدیریت در اسلام