کنکاش در خصوص وضعیت تعاونی ها در خراسان رضوی

شنبه, 15 آبان 1395 00:00

رئیس خانه تعاون گران خراسان رضوی مطرح کرد؛

کنکاش در خصوص وضعیت تعاونی ها در خراسان رضوی

هم‌افزایی، راز موفقیت جوامع بشری است و  «تعاون» به‌عنوان یک فعالیت اقتصادی از شروع زندگی انسان بر روی کره خاکی مورد توجه قرارگرفته است. حتی انسان‌های اولیه نیز در یک حرکت جمعی به شکار می‌رفتند و در ساخت‌وساز محل اسکان خود به یکدیگر کمک می‌کردند، کارهای کشاورزی را انجام می‌دادند و همه فعالیت‌هایی که به‌نوعی به معیشت و به اقتصادشان مربوط می‌شد، باهم همکاری و تعاون داشته‌اند. امروزه نیز، فعالیت مشترک و هم‌افزایی با عنایت به تأثیر آن در رشد اقتصادی، تحلیلگران را بر آن داشته تا همواره اهمیت آن را به تصمیم سازان گوشزد کنند.

 

با توجه به اهمیت شرکت‌های تعاونی و تحقق ۲۵درصدی اقتصاد کشور در این حوزه در پایان «برنامه پنجم توسعه» و همزمان با بازدید «سید جواد رضویان»، رئیس خانه تعاون گران خراسان رضوی و عضو هیئت‌مدیره اتاق تعاون خراسان از خبرگزاری مهر در خراسان رضوی، در این خصوص با او به گفتگو نشستیم.

این عضو هیئت‌مدیره اتاق تعاون خراسان رضوی معتقد است که تکثر تعاونی‌ها موجب شده تا نظارت بر آن‌ها با دشواری‌هایی همراه باشد؛ همچنین وی بر عدم تحقق ۲۵درصدی اقتصاد کشور از طریق تعاونی‌ها در پایان برنامه پنجم توسعه اشاره کرد. در ادامه گفتگوی ما را با سید جواد رضویان بخوانید:

-با توجه به سفارش دین مقدس اسلام و قرآن به امر تعاون و همکاری، اگر بخواهیم مقایسه کنیم، جایگاه اقتصاد تعاونی میان مسلمانان و غربی‌ها چگونه است؟

 

با وجود اینکه در قرآن و دیگر ادیان آسمانی به شیوه تعاون تأکید شده است که  همانند نسیمی از سمت شرق شروع به وزیدن کرده، بیشترین استفاده از آن، نصیب کشورهای غربی شده است. این جریان اقتصادی در کشورهای توسعه‌یافته و صنعتی به دلیل شکست سرمایه‌گذاری در بخش‌های خصوصی و اختلاف‌هایی که در این بخش صورت گرفته، رونق یافته است. در آمریکا بزرگ‌ترین بانک‌ها و مجموعه‌های مالی در اختیار تعاونی‌ها قرار دارند و بیشترین ظرفیت‌ها مربوط به بخش مواد مصرفی، مسکن، راه‌سازی و خدمات‌رسانی است.

 

-چه تعداد از شرکت‌های به ثبت رسیده فعال بوده و چه سهمی از اقتصاد را در اختیاردارند ؟

آخرین آمار مطرح‌شده در خصوص  تعاونی‌های فعال حدود ۴۰درصد بوده و سهمشان در اقتصاد کشور در کل این ۱۸۰هزار شرکت به ثبت رسیده در سامانه کمتر از ۳درصد است. طبق آخرین آمار مطرح‌شده ۸۶درصد از اقتصاد در اختیار دولت بوده و به‌صورت دولتی اداره می‌شود. ۱۴درصد دیگر در بخش خصوصی و تعاونی هستند. در سامانه شرکت‌های سهام عدالت که به ثبت رسیده و هنوز مدیریت آن به مردم واگذار نشده، اگر در اختیار مردم قرار می‌گرفت، این درصد به پنج یا شش درصد اضافه می‌شد. در برنامه پنجم توسعه مصوب شد که ۲۵درصد از اقتصاد به بخش تعاون اختصاص پیدا کند، به این معنی که دولت زیرساخت‌ها را فراهم کرده و شرکت‌های دولتی  به بخش تعاون واگذار شود تا جایی که سهم اقتصادی تعاونی‌ها به ۲۵در صد از اقتصاد برسد که متأسفانه در پایان برنامه پنجم توسعه ایم موضوع تحقق پیدا نکرد.

 

علت فعال نبودن این تعداد از شرکت‌های تعاونی را در خراسان رضوی چه می‌دانید؟

به طور معمول دلیل فعالیت نداشتن و ادامه نیافتن فعالیت بخشی از شرکت‌های تعاونی به دو جهت دارد؛ از یک‌سو  قول‌ها و وعده‌هایی که به آن‌ها داده‌شده ولی متعهدین اجرا نمی‌کنند و از سوی دیگر بی‌انگیزگی که برای ادامه فعالیت به وجود می‌آید. دخالت‌هایی که وجود دارد به‌طور مثال در شرکت‌های تعاونی سهام عدالت که یکی از دستاوردهای مهم دولت نهم و دهم بوده به طور کامل مأموریت خود را از دست‌داده و بسیاری در شهرستان‌ها تعطیل‌شده‌اند. شرکت‌های تعاونی فراگیر ملی، به ثبت رسیدند و مأموریتی به آن‌ها واگذار شد که نیازمند همکاری دولت بوده و با تحقق پیدا نکردن این همکاری آن‌ها نیز غیرفعال شدند. شرکت‌های تعاونی مرزنشینان، مسکن مهر  و شرکت‌های تعاونی کشاورزی مهر، این‌ها شرکت‌هایی‌اند که ایفای نقش و انجام فعالیتشان نیازمند همکاری دولت است و هنگامی‌که حمایتی از سوی دولت انجام نمی‌شود آن‌ها هم برای ادامه فعالیت و مأموریت خود دچار آسیب می‌شوند . در خراسان رضوی نیز با نگاهی به پروژه نیمه‌کاره مسکن مهر  می‌توان به موضوع به طور کامل پی برد.

 

-طبق صحبت‌های فوق در برنامه پنجم توسعه ۲۵درصد از اقتصاد  به شرکت‌های تعاونی اختصاص داده بودند، چه مقدار از این  به خراسان رضوی اختصاص داشته و آیا این سهم تحقق پیداکرده است؟

در برنامه پنجم توسعه با اینکه در سطح کشور این سهم را قائل شدند و بایستی این اتفاق به وقوع می‌پیوست، متأسفانه شاهد این بودیم که در همین برنامه پنجم توسعه، وزارت تعاون منحل شد. تعاونی‌های اعتبار به طور کامل منحل و ریشه‌کن شدند و به مؤسسات مالی و اعتباری تبدیل شدند. بیشترین سهم از این تعاونی‌های اعتبار را ما در مشهد داشتیم و محل تشکیل شش عدد از این تعاونی‌ها در خراسان رضوی بود و نوع فعالیتشان هم به‌گونه‌ای بود که زمینه آغاز به کار خیلی از کسب‌وکارها را ایجاد کرده بودند و به‌راحتی با انحلال آن‌ها و عوض شدن مدیران و سرمایه‌گذارانشان، مأموریت‌هایشان عوض شد. اما برنامه پنجم توسعه و اختصاص ۲۵درصد از اقتصاد کشور به بخش تعاون و انحلال وزارت تعاون و تجمیعش با وزارتخانه‌ای به وسعت وزارت کار و رفاه اجتماعی که مأموریتش با تولید ثروت هیچ تشابهی ندارد، دو جریان مخالف بود.  اگر این روند رو به رشد ادامه پیدا می‌کرد، بزرگ‌ترین سهم را از این ۲۵درصد ما در خراسان رضوی به خود اختصاص می‌دادیم. در پایان برنامه پنجم توسعه بیش از ۱۲هزار شرکت تعاونی در خراسان به ثبت رسیده بود و ما از بابت تعداد تعاونی دومین استان بعد از تهران هستیم و اگر این موضوع به همان شکل پیش‌بینی‌شده حرکت می‌کرد سهمی بیشتری را ما در خراسان رضوی به خود اختصاص می‌دادیم و به یک عبارت ساده می‌توان گفت که بیشترین آسیب را در این خصوص ما متحمل شدیم.

 

-پس از ادغام و تجمیع وزارت تعاون با وزارت کار متولی و سرپرست امور تعاونی‌ها در خراسان رضوی را چه سازمانی به عهده دارد و وضعیتش به چه صورت است؟

نه‌ تنها در خراسان رضوی بلکه در کل کشور وزارتخانه‌ای که در گذشته توسط مدیرکل، مدیران اختصاصی، مدیران ستادی و کارشناسان به‌صورت اختصاصی در اداره کل در یک ساختمان مستقل اداره می‌شد و مسائل تعاونی‌ها را پیگیری و رصد می‌کرد، اکنون و پس از ادغام به یک قسمت از دوازده قسمت وزارت تعاون،کار و رفاه اجتماعی تبدیل‌شده است و به یک معاون تحت عنوان معاون امور تعاونی‌ها بدل شده است. وقتی تعداد افراد کاسته می‌شود، بر مسئولیت شان اضافه می‌شود.

به ‌صورت ستادی تمام‌کارها، متمرکز در دست دولت است و هیچ گوشه‌ای از وظایف به بخش غیردولتی واگذار نشده است، توجه و رسیدگی به این بخش  بدون شک کمرنگ‌تر می‌شود. یکی از گلایه‌هایی که مقام معظم رهبری در دو سال گذشته داشتند این بود که چه طور دولت و مجلس راضی به ادغام این دو شدند.

 

-با توجه به اصل ۴۳و ۴۴قانون اساسی دولت موظف است که زیرساخت‌هایی از قبیل وام‌های کم‌بهره در اختیار شرکت‌های تعاونی جهت ایجاد اشتغال و ادامه حیات قرار بدهد، چه اقداماتی در این خصوص در خراسان رضوی انجام پذیرفته است؟

تا اینجایی که ما خبرداریم هیچ‌یک از این‌ها محقق نشده است. بزرگ‌ترین مشکلی که ما در بخش تعاون با آن درگیر هستیم این است که شرکت‌های تعاونی تشکیل‌شده در خراسان رضوی سرمایه لازم، سابقه فعالیت اقتصادی و حتی وثیقه لازم برای اخذ تسهیلات بانکی را در اختیار ندارند. صندوق سرمایه‌گذاری تعاون تشکیل شد که ضمانت‌های لازم را برای استفاده از این وام‌ها در اختیار بانک‌ها قرار بدهد، اما جز دو تعداد از آن‌ها، بانک‌های دیگرحاضر به عقد قرارداد با این صندوق جهت قبول ضمانت و پرداخت و تسهیلات نشدند.

 

-بیشترین آسیب‌هایی که شرکت‌های تعاونی خراسان رضوی را تهدید می‌کند، چیست؟

اگر امروز شما به اداره کل تعاون خراسان رضوی مراجعه کنید و آدرس یک‌هزار و سیصد عدد از ۱۳هزار شرکت ثبت‌شده در خراسان رضوی را بخواهید متأسفانه با ناکافی بودن اطلاعات این اداره کل مواجه می‌شوید. ما در حوزه تعاون حتی در بخش نظارت هم ضعف‌های بسیاری داریم و در این بابت نیز حتی کم‌کاری‌هایی وجود دارد و با تمام این مشکلات حاضر به واگذاری آن نیستند و نیز دولت دخالت را جایگزین نظارت کرده است و این  دخالت‌ها از مرحله ثبت شرکت‌های تعاونی شروع ‌شده؛ برای مثال ثبت یک شرکت سهامی با هر میزان سرمایه و تخصص و فعالیت مالی بسیار سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر از ثبت شرکت‌های تعاونی صورت می‌گیرد و این خود نیز دلیل دیگری است که پویایی اقتصادی شرکت‌های تعاونی خیلی ضعیف‌تر باشد.

 

-با توجه به نام‌گذاری امسال و فرمایشات مقام معظم رهبری، جایگاه شرکت‌های تعاونی خراسان رضوی را برای محقق شدن اقتصاد مقاومتی چگونه ارزیابی می‌کنید؟

مقام معظم رهبری برای اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل چند مشخصه مطرح فرموده‌اند. حمایت از تولید داخلی، توجه به مزیت‌های منطقه‌ای استانی  و کشوری و نیز مردمی کردن اقتصاد و واگذاری  اقتصاد به مردم محقق می‌شود و همچنین اینکه کار، دانش‌بنیان و مبتنی بر علم و اندیشه انجام بپذیرد و در آخر هم نیز می‌بایست واردات همراه با واردات فن‌آوری و علم باشد . همه‌ این مشخصه‌ها و بزرگ‌ترین مجموعه‌ای که می‌تواند این تعاریف را رعایت کند و صد در صد اجرا کند شکل اقتصاد تعاونی است. ما معتقدیم که نقش تعاون در اقتصاد مقاومتی به‌مثابه بسیج در هشت سال دفاع مقدس است؛ یعنی ما اگر بخواهیم اقتصاد را بهِ سمت مردمی شدن هدایت کنیم تنها راهش اهمیت دادن به تعاونی و جایگاه تعاون است و همان‌گونه که نهضت گسترش تعاونی در جهان به طور کامل فراگیر در حال انجام است به‌طوری‌که این دهه را «دهه تعاون» نام‌گذاری کرده‌اند و بیش از  ۵۵درصدد نیازهای مردم جهان از طریق تعاونی‌ها تهیه و تولید و توزیع می‌شود، ما در خراسان رضوی باید تلاش کنیم که رویکرد اقتصادی خود را بهِ سمت تعاونی شدن پیش ببریم. تعاون چشمه جوشان اشتغال است و می‌تواند مشکل بیکاری را در کشور حل کند.

خبرگزاری مهر  1/8/95