شما اینجا هستید: صفحه اصلیکتابخانهچهره هافاضل قندهاری

فاضل قندهاری

منتشرشده در چهره ها چهارشنبه, 30 دی 1394 ساعت 00:00

در راسخون امده است :

عالم امامى، فقیه اصولى، محدث، ریاضیدان، مدرس و شاعر، متخلص به وصال. اصلش از قندهار و سكونتش در مشهد بود. نزد پدرش ملا نجم‏الدین كه از علماى معروف افغانستان و از مراجع آن دیار بود، مشغول به تحصیل گردید و علوم گوناگون از قبیل تفسیر، حدیث، اصول، فقه، كلام، حكمت و اخبار را در نزد وى آموخت، تا به دریافت اجازه‏ى اجتهاد از وى نایل شد. سپس در محضر حاج سید محمد باقر اصفهانى شفتى معروف به حجه‏الاسلام حاضر شد. پس از آن به نجف رفت و در سلك شاگردان شیخ انصارى درآمد. در بازگشت به ایران در مشهد ساكن شد. او در 1257 ق پس از اشغال قندهار توسط نیروهاى انگلیس به كابل رفت و توانست اتحادى بین فرقه‏هاى شیعه و سنى ساكن آنجا پدید آورد و بر ضد انگلیسى‏ها قیامى تدارك كند. در 1271 ق به مشهد بازگشت و تا آخر عمر در آنجا زیست و به عنوان مرجعى بزرگ و مدرسى توانا كرسى تدریس فقه و اصول و حدیث و تفسیر و كلام و عقاید و حكمت و تاریخ و ادبیات را اداره و شاگردان بسیارى را تربیت كرد. نامبرده علاوه بر این كه جامع معقول و منقول بوده، طبع شعر نیز داشته است. در اوایل مهجور تخلص مى‏كرد و در اواخر وصال را براى تخلص خویش برگزید. در ده سال آخر عمر زمین‏گیر شد. او در دارالضیافه آستان رضوى مدفون است. از آثار وى: «حل العقال فى خلق الاعمال»؛ «الفرائد البهیه»،در شرح «العقاید» شیخ بهائى؛ «محل الطرف فى علم الصرف»؛ «الهدایه فى تفسیر آیه الولایه»؛ شرح «مشكاه الانوار»؛ «البرهان فى قطع شبه الشیطان» یا رساله‏ى «برهانیه»، در كلام؛ ترجمه‏ى «تفسیر العسكرى (ع)»؛ «تحریر الاصول»، در اصول فقه؛ «تذكره العلماء»؛ «دلاله السالكین فى قواعد العارفین»؛ «كشف الغطاء عن مسئله البداء»؛ «خوان الوان»، در متفرقات، به سبك كشكول.

در دانشنامه علمای مجاهد درباره وی امده است :

از روحانیون شاعر و مجاهد شیعه افغانستان در قرن سیزدهم هجری. وی در ۱۲۲۷ ق ( و به نوشته برخی منابع در ۱۲۰۴ ق) در شهر قندهار در خانواده ای فرهیخته و دانشمند به دنیا آمد. مبادی فقه و اصول، تفسیر و حدیث را نزد پدرش ملانجم الدین، که از عالمان منتفذ و به نام شیعه قندهار بود، فراگرفت و به مقام و مرتبة بالایی در علوم دینی رسید.

ملاعبدالله عالمی بلندنظر و دوراندیش بود؛از اینرو بادرایتی بسیار توانست نهال دشمنی را از میان اهل سنت و شیعیان کابل از میان برداشته و آنان را با یکدیگر آشتی دهد. در ۱۲۵۴ ق/ ۱۸۳۹ ، انگلیسی ها به بهانه حمایت از شاه شجاع به افغانستان تاختند و قندهار و کابل را اشغال کردند. این امر موجب نفرت افغان ها از انگلیسی ها گردید.

ملاعبدالله پس از اطلاع بلافاصله از قندهار به سوی کابل حرکت کرد. به محض ورود به پایتخت، بر ضد انگلیسی ها شروع به فعالیت نمود و در مساجد و تکاپو عموم مردم از شیعه و سنی را به وحدت مبارزه و جهاد علیه انگلیسی ها دعوت کرد. در نتیجة‌ جهاد او دیگر علمای افغان، مردم بر ضد نیروهای اشغالگر شوریدند و همه آنان را که تعدادشان به هفده هزار و پانصد نفر می رسید – به جز یک تن ـ کشتند.

بعد از نابودی و بیرون رانده شدن سپاه انگلستان از افغانستان،‌امیر دوست محمدخان با سازش خائنانه با انگلستان،‌بار دیگر به امارت افغانستان دست یافت (۱۲۵۸ق/ ۱۸۴۳) و با انگلیسی ها پیمان صلحی بست.

از شرایط انگلیسی ها در این پیمان، قلع و قمع رهبران جهادی و بیرون راندن ملاعبدالله از افغانستان بود،‌لذا وی به ناچار و از بیم جان از آنجا گریخت و به ایران آمد. او چندی در اصفهان نزد سیدمحمدباقر شفتی، مشهور به حجه الاسلام (   – ۱۲۶۰) و پس از آن در نجف نزد شیخ مرتضی انصاری (   -۱۲۸۱ق) درس خواند. وی بار دیگر به اران بازگشت و تا پایان زندگانی خود در مشهد ساکن شد.

به نوشته آقا بزرگ تهرانی، فاضل قندهای «عالمی جامع و ذوفنون بود که در هر علمی، یدطولی و معرفت عظمی داشت». وی از بزرگترین دانشمندان و مشهورترین و مدرسان و مهمترین رهبران و بارزترین مراجع شهر بود و مدرسه ای پررونق و شاگردان فراوان داشت. شاگردان او از دروس فقه، اصول، حدیث، تفسیر، کلام، عقاید، حکمت، تاریخ، ادبیات و … استاد فاضل خود استفاده می کردند.

ملا عبدالله سال ها در همانجا به تدریس علوم دینی و تألیف و تصنیف پرداخت و شاگردان بسیاری تربیت کرد. او شعر می سرود و در شعر، نخست «مهجور» و سپس «وصال» تلخص می کرد از آثار اوست:‌البرهان فی قطع شبه الشیطان (برهانیه)،‌تجویدالقرآن، تحریر الاصول، تذکره العلما، حل العقال فی خلق الاعمال، خوان الوان، به شیوه کشکول شیخ بهایی، دلاله السالکین فی قواعد العارفین؛ الفرائد البهیه فی شرح العقاید الشیخ البهایی،‌کحل الطرف فی علم الصرف،‌کشف الغطا عن مسئله البداء،‌ مصارع الملحدین فی رد الصوفیه و المتفلسفین.

وی در ۱۳۱۲ ق در شهر مشهد درگذشت و در دارالضیافه حرم امام رضا (ع) دفن شد.