شما اینجا هستید: صفحه اصلیزیارتپیامدهای فرهنگی حضور امام رضا(ع)در ایران

پیامدهای فرهنگی حضور امام رضا(ع)در ایران مطلب ویژه

منتشرشده در زیارت دوشنبه, 29 خرداد 1396 10:55
حیثیت علمی امام، مهمترین عامل در توسعه مذهب شیعه به حساب می‌آمد. به ویژه كه مبانی فكری شیعه نیز در آن شرایط، مشخص شده بود و طبعا مرجعیت علمی امام، توسعه فكر شیعی را دربرداشت.
 

نوشتار پیش روی نگاهی به پیامدهای فرهنگی حضور امام رضا(ع) در ایران می پردازد.

حدیث سلسله الذهب:

امام هنگامی که خواست به مرو شاهجان برود، ابوزرعه رازی، محمدبن اسلم طوسی و شمار كثیری از طلاب آنها، سر راه امام آمدند تا وی را زیارت كنند، پس از آن ازامام خواستند تا حدیثی از آباء گرامیش، نقل كند. امام دستور داد پرده را كنار زدند. آنگاه حدیث مشهور «سلسله الذهب» را برای مردم نقل كردند: كلمه« لا اله الا الله حصنی فمن خل حصنی امن من عذابی كلمه لا اله الا الله»، حصار محكم من است. هر كس داخل آن شد، از عذاب من ایمن خواهد بود. وقتی همه مردم، حدیث را نوشتند، امام با كمی تأمل بدانها فرمودند: این مطلب شروطی دارد و« انا من شروطها» پذیرش من از جمله شروط آن است. گفته می شود بیست هزار نفر نفر مردم آماده نوشتن حدیث شده بودند.

گزارش استقبال مردم از امام رضا(ع) در مناطق مختلف ایران، که محل گذر آن حضرت به مرو بود، شنیدنی است و از علایق مردم این نواحی به اهل بیت دارد. علایقی که تا به آن روز، دلایل سیاسی مانع از بروز و ظهور آنها شده بود. علاوه بر استقبال شیعیان از امام گزارشهای از گرایش پیروان ادیان دیگر به اسلام و تشیع وجود دارد: شیخ ابومخوظ معروف به«فیروز کرخی» در آئین مسیحیت بود با شنیدن خبر امام به نزد ایشان آمده و به مذهب تشیع گرایید.

حضور امام رضا (ع) در نیشابور نقطه عطفی در تاریخ تشیّع این منطقه (و به دنبال آن در ایران) به شمار می آید. بدیهی است که حضور شخصیتی چون امام رضا (ع) در نیشابور، در شرایطی که اوضاع سیاسی- اجتماعی به گونه ای بود که آوازه علویان در اطراف و اکناف جهان اسلام، به ویژه ایران پیچیده بود، مهم ارزيابي مي شد. امام رضا (علیه السلام) از لحظه حرکت از مدینه تا مرو، از روشهای گوناگون برای شناساندن شیعه بهره برد. از جمله امام در طول مسیر، احادیث را از طریق پدارنش به حضرت علی(ع) و پیامبر (سلام الله علیهم اجمعین ) می رساند که این بهترین روش برای معرفی مکتب تشیّع و خنثی کننده توطئه هایی بود که شیعه را خارج از دین می شمرد. نمونه برجسته آن، حدیث سلسله الذهب بود که ایشان در جمع مردم نیشابور فرمودند. بعد از آن، وجود امام در خراسان، سبب شد تا شخصیت آن حضرت به عنوان امام شیعه برای مردم بیشتر شناخته شود.

مناظرات علمی با نحله های فکری

علی بن موسی الرضا(ع)‌ طی دوران اقامت خود در مرو، برای ترقی اندیشه و اعتقادات مردم خراسان بسیار تلاش نمود و با مناظره‌های علمی با اهل کتاب و نحله‌های فکری گوناگون، موجبات اعتلای معرفت و بینش دینی این منطقه را فراهم آورد. آن حضرت، با تشکیل محافل علمی، کلامی و حدیثی به دفاع از اصول اسلام و فرهنگ اهل بیت پرداخت و به شبهات و ایرادات فِرَق مختلف پاسخ داد. شمار مناظرات امام رضا(ع) با اهل کتاب و نمایندگان مسیحیان، یهودیان، مانویان، زرتشتیان، صابئین و فرق اسلامی بسیار است. مباحث این مناظرات علمی دربارة آفرینش جهان، توحید، صفات خداوند، انبیای الهی و عصمت آنان، جبر، اختیار و امامت، تفسیر آیات گوناگون قرآن، فضایل اهل بیت(ع)، احادیث، دعا و احکام دین بود.

حیثیت علمی امام، مهمترین عامل در توسعه مذهب شیعه به حساب می‌آمد. به ویژه كه مبانی فكری شیعه نیز در آن شرایط، مشخص شده بود و طبعا مرجعیت علمی امام، توسعه فكر شیعی را دربر داشت. رجاء بن ابی الضحاك كه مسئولیت آودرن امام را بر عهده داشت، در مورد حوادث طول راه نقل می‌كند كه در هیچ شهری از شهرها فرود نمی‌آمدیم، مگر آنكه مردم به سراغ او می‌آمدند و از او در مورد مسائلشان، استفتاء كرده و معالم دینی‌شان را می‌پرسیدند. او نیز احادیث زیادی از طریق آبائش (تا به علی ( ع) و پیامبر ( ص ) برای آنها، نقل می‌كرد.

برگزاری مجالس علمی

امام رضا(ع) افزون بر شرکت در مناظرات عمومی و مجالس علمی که مأمون آنها را تدارک می‌دید،‌ در منزل خود و مسجد مرو نیز حوزة علمی تشکیل داده و پذیرای شیعیان و پیروان خویش می شدند، شیعیانی که از شهر‌ها و روستاهای دور و نزدیک برای زیارت آن حضرت و گرفتن راهنمایی و کسب معارف علمی و دینی و حل شبهات و مسائل گوناگون می‌آمدند، تعداد ایشان هر روز بیشتر می‌شد، تا جایی که مأمون احساس خطر کرد و به محمدبن عمرو طوسی دستور داد مانع ورود و اجتماع آنها در خانه حضرت شود. حضرت پس از شنیدن این خبر فرمود: «... خدایا! از کسی که به من ظلم کرده، مرا خوار نموده و شیعیان را از درب خانه من دور کرده است، انتقام مرا بگیر، تلخی‌ خواری و خفت را بدو بچشان چونانکه او به من چشانیده است، و وی را از درگاه رحمت و کَرَمت دور ساز...»

ورود سادات و شیعیان به ایران:

از سوی دیگر ورود امام رضا (علیه السلام) به خراسان، حرکت گروهی سادات و شیعیان را به ایران در پی داشت. علویان از موقعیت به وجود آمده برای امام رضا (علیه السلام) در حکومت مأمون استفاده کردند و به صورت گروهی راهی ایران شدند. آنان به شوق دیدار با امام رضا (علیه السلام) از مدینه به سوی مرو می رفتند مأمون که از فروپاشی حکومتش می ترسید، به حاکم فارس دستور داد از ورود آنان جلوگیری کند. رهبری کاروان با احمد بن موسی (علیه السلام) (شاهچراغ) و محمد بن موسی (علیه السلام) بود. آنان پس از درگیری با لشگر فارس، به یاران خود دستور دادند لباس مبدل بپوشند و در اطراف پراکنده شوند تا از گزند حکومت مأمون در امان باشند . به همین دلیل گفته می شود بیشتر امامزادگانی که در شهرهای گوناگون ایران مدفون شده اند، جزء همان قافله هستند.در مجموع دوران پربار امامت امام رضا(ع) به ویژه دهة دوم آن، دوران آزادی و آسایش نسبی شیعیان است؛ در این دوران، شیعیان و سادات از اطراف برای دیدن و بهره‌بردن از محضر علی‌بن موسی‌الرضا(ع) به خراسان روی آوردند. بی‌شک در همان دو سال حضور امام در خراسان سبب گسترش تشیع در خراسان و نواحی اطراف آن شده بود.

اهمیت نفوذ تشیع و گستردگی آن پس از ورود امام رضا علیه‏السلام در خراسان به گونه‏ای بود که زمینه قیام محمد بن قاسم علوی در طالقان فراهم شد. هر چند این قیام در سال 219 ه. و چند سال بعد از شهادت امام رضا علیه‏السلام رخ داد، از آن روی که باعث گسترش تشیع در بخشی از خطه‏ی خراسان گردید درخور توجه است. محمد بن ‏قاسم در زمان معتصم در طالقان خروج کرد و پس از جنگهایی که میان او و عبدالله بن طاهر روی داد، سرانجام عبدالله او را دستگیر کرد و به نزد معتصم فرستاد. وی پیش از آن مدتی در جوزجان تلاش کرد و طولی نکشید که چهل هزار نفر از مردم آنجا با وی بیعت کردند. که این خود بیانگر وسعت گرایشهای شیعی در خراسان است.

 

منبع : فرهنگ نیوز